Welke rijstrook moet je in de file kiezen om het snelst op je bestemming te komen?

Soms is het leven hard en onrechtvaardig. Was je net een rijstrookje opgeschoven om de filevaart er nog enigszins in te houden, gaat die andere rij weer sneller. Het lijkt de supermarkt wel: welke kassa je ook kiest, het is altijd de verkeerde.

Hoe komt dat? En vooral: wat doe je eraan? Weer van rijstrook wisselen, tot ergernis van de overige weggebruikers? We doken wederom in de rijke databank van NDW voor antwoorden.

Voordat we in de data duiken eerst de vraag waarom het gras op de rijstrook naast je altijd groener is. Voor een belangrijk deel is dat een kwestie van perceptie en dat is weer omdat langzaam rijden nu eenmaal meer tijd kost. Pardon? We geven een voorbeeld.

Stel, je rijdt op een traject van precies 4 kilometer lang. Er staat file, maar je weet je met wisselende snelheden naar het eind te ploeteren. De eerste kilometer rij je met 20 km/u, de tweede kilometer met 40, de derde weer met 20 en de vierde weer met 40. Gemiddeld leg je dat traject dan af met een snelheid van 26,7 km/u. (Ja, reken het vooral even na).

Nu rijdt het verkeer op de rijstrook naast je toevallig met een constante snelheid van 26,7 km/u. Qua reistijd is er geen verschil tussen jouw rijstrook en die andere: in beide gevallen bedraagt die 9 minuten. Maar dan de crux: op die 4 kilometer heb je 3 minuten met 40 km/u gereden en 6 minuten met 20 km/u – omdat langzaam rijden meer tijd kost.

En dat betekent weer dat je 6 van de 9 minuten met lede ogen hebt toe moeten kijken hoe je werd ingehaald door dat hinderlijke verkeer op de strook naast je. Ook al is de reistijd op beide rijstroken identiek, je hebben aan het eind van de 4 kilometer dan toch echt het gevoel dat die andere strook sneller ging.

A12 en A27

Goed, dat was de perceptie. Nu naar de harde data. Om onze rijstrookvraag feitelijk te benaderen analyseren we de ochtendspits van vier trajecten: de A12-trajecten Bodegraven-Nieuwebrug, Nieuwebrug-Woerden en Woerden-Harmelen, elk met vier rijstroken, en het A27-traject Geertuidenberg-Werkendam, met twee rijstroken. We richten ons tot 64 ochtendspitsen (6-10 uur), die van de maandagen, dinsdagen en donderdagen in de periode januari tot en met mei 2016.

Binnen die ochtendspitsen zoomen we in op de momenten dat er echt file staat. Als definitie hanteren we dat dat de gemiddelde snelheid over het gehele traject voor ten minste 5 minuten onder de 50 km/u moet liggen. In onderstaande tabel is te zien op hoeveel ‘fileperioden’ – soms meerdere in één ochtendspits – je dan uitkomt.

A12

Bodegraven
- Nieuwebrug

A12

Nieuwebrug
- Woerden

A12

Woerden

- Harmelen

A27 Geertuidenberg  

- Werkendam

Aantal fileperioden 73 24 14 30
Lengte traject +/- 5 km +/- 6 km +/- 5 km +/- 10 km
Aantal meetpunten 10 14 7 20

Tabel 1: De kenmerken van onze vier geanalyseerde trajecten: het aantal vastgestelde fileperioden in de meetperiode, de lengte van het traject en het aantal meetpunten.

Voor elk van deze trajecten en perioden hebben we gekeken wat de gemiddelde snelheid was per rijstrook voor alle vertrekminuten in de betreffende fileperioden. We hebben daarbij geturfd welke rijstrook het snelst is. De verdeling geven we in figuur 1 met staafdiagrammen weer. Duidelijk is dat links houden de grootste kans op een snellere rit oplevert.

Figuur 1: Per fileperiode is gekeken welke rijstrook het snelst was. In dit overzicht de verdeling.

Minstens zo interessant is echter om te zien tot welke verschillen in reistijd dat nu leidt. Tabel 2 geeft een overzicht van de (gemiddelde) verschillen tussen de reistijden op de snelste en langzaamste rijstrook. En wat blijkt? Op een traject van zeg 5 kilometer komen die verschillen op 4 tot ruim 6 minuten.

Natuurlijk hebben we het hier over gemiddelden. De bandbreedte is ook fors: het verschil varieert van enkele seconden tot soms meer dan een kwartier. Die uitschieters ontstaan meestal bij het gedeeltelijke afsluiting van een rijstrook, bijvoorbeeld door een pechgeval.

In de analyse gaan we ervanuit dat iedereen op zijn eigen rijstrook blijft – en dat is bij een gedeeltelijke afsluiting natuurlijk weinig realistisch. Daarom hebben we ook gekeken hoeveel procent van de fileperioden de verschillen opliepen tot een nog steeds respectabele 3 minuten.

Zoals de tabel laat zien, is dat in meer dan de helft van de gevallen zo. Zo vaak wordt een rijstrook nu ook weer niet afgesloten, ergo, ook zonder gedeeltelijke afsluiting zijn de verschillen tussen de langzaamste en snelste rijstrook fors.

A12

Bodegraven
- Nieuwebrug

A12

Nieuwebrug
- Woerden

A12

Woerden
- Harmelen

A27 Geertuidenberg
- Werkendam
Lengte traject +/- 5 km +/- 6 km +/- 5 km +/- 10 km
Gem. reistijd in file 8 min 9 min 8 min 14 minuten
Gemiddeld verschil tussen langzaamste en snelste rijstrook 4:30 min 4:20 min 6:30 min 4:10 min
Minder dan 1 min verschil 6% 4% 7% 23%
Meer dan 3 min verschil 60% 61% 72% 52%

Optimale strategie?

Nu weet je natuurlijk niet van tevoren welke rijstrook het snelst is. Ook hebben de verschillende rijstroken geen constante snelheid – zelfs de uiteindelijk snelste strook gaat wel eens poosje trager dan de rest. Is het dan een goede strategie om voortdurend van rijstrook te wisselen als je merkt dat het elders sneller gaat?

Dat beantwoorden we in tabel 3. Het gaat even om het principe, dus we zijn er gemakshalve van uitgegaan dat je alleen van rijstrook wisselt op een meetpunt (op deze trajecten liggen die om de ca. 500 meter) en dat je ook van bijvoorbeeld rijstrook 1 naar 4 kan wisselen.

Bij de optimale strategie zijn we bij elk meetpunt naar de rijstrook gegaan die tot aan het volgende meetpunt de snelste tijd heeft (in praktijk weet je dat niet, maar daarom noemen we het ook ‘optimaal’).

Vervolgens hebben we wederom per vertrekminuut in een fileperiode de optimale reistijd en optimale strategie bepaald. Opvallend is dat we geen vast patroon in de optimale strategieën konden vinden: op welk punt je van rijstrook moet wisselen en naar welke rijstrook, bleek voor bijna alle minuten uniek.

A12 Bodegraven
- Nieuwebrug
A12 Nieuwebrug
- Woerden
A12

Woerden
- Harmelen

A27 Geertuidenberg
- Werkendam
Lengte traject +/- 5 km +/- 6 km +/- 5 km +/- 10 km
Gem. reistijd in file 8 min 9 min 8 min 14 min
Gemiddelde verschil in reistijd tussen de snelste rijstrook en optimale strategie 37 sec 75 sec 81 sec 71 sec
Minder dan 1 min 71% 58% 63 % 54%
Meer dan 5 min 1% 3% 8 % 9 %

Tabel 3: De te behalen tijdwinst (ten opzichte van de gemiddeld snelste rijstrook) als er steeds naar de snelste rijstrook kan worden geschoven.

We zien dat de reistijdwinst ten opzichte van de rijstrook die uiteindelijk de snelste blijkt, bij een optimale strategie gemiddeld genomen iets boven de minuut uitkomt. In meer dan de helft van de gevallen levert de optimale strategie minder dan een minuut reistijdwinst op.

Een aanzienlijke reistijdwinst van 5 minuten of meer wordt slechts in minder dan 10% van de gevallen gehaald. En let wel, dan zou je dus ook precies moeten weten welke rijstrook de komende minuut het snelst is.

Conclusie

Het constant wisselen naar de snelste rijstrook levert dus wel wat extra winst op, maar niet veel. Ook vergt het beduidend meer concentratie en doe je er je medeweggebruikers weinig plezier mee.

Wat meer zoden aan de dijk zet, is de rijstrook kiezen die lekker doorrijdt (meestal ligt die wat meer links) en daar dan ook vooral rustig blijven hangen. Het is maar even dat je 't weet dus!

Bron: NDW, auteur Marthe Uenk-Telgen

Leave a reply